Tuyên Quang là địa phương có tiềm năng khoáng sản phong phú, phân bố tại nhiều khu vực rừng núi, sông suối. Đây vừa là lợi thế để phát triển kinh tế, vừa là yếu tố khiến các đối tượng lợi dụng để tổ chức hoạt động khai thác trái phép. Qua công tác nắm tình hình, lực lượng chức năng ghi nhận tại một số địa bàn như xã Chiêm Hóa, khu vực phường Mỹ Lâm và các xã vùng sâu, vùng xa đã xuất hiện tình trạng lợi dụng hoạt động khai thác cát, sỏi để tận thu vàng sa khoáng hoặc tổ chức khai thác quặng trái phép. Các hoạt động này thường diễn ra lén lút, vào ban đêm hoặc tại những khu vực hiểm trở, khó tiếp cận, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý.
Điển hình, tại xã Chiêm Hóa, một số đối tượng đã lợi dụng hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông Gâm để tận thu vàng sa khoáng, gây bức xúc trong Nhân dân và tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, trật tự. Ngày 22/4/2025, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Công an tỉnh, lực lượng Cảnh sát kinh tế đã tiến hành kiểm tra tại khu vực tập kết cát, sỏi thuộc thôn Đầm Hồng 1. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện các đối tượng sử dụng hệ thống sàng, lọc để tận thu vàng sa khoáng, thu giữ nhiều tang vật, phương tiện phục vụ hoạt động khai thác trái phép. Vụ việc cho thấy các đối tượng ngày càng tinh vi, lợi dụng “vỏ bọc” hoạt động hợp pháp để che giấu hành vi vi phạm.
Không chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ, tình trạng khai thác khoáng sản trái phép còn có dấu hiệu tổ chức thành các đường dây, ổ nhóm hoạt động chặt chẽ. Vụ án khai thác quặng thiếc trái phép tại phường Mỹ Lâm là minh chứng rõ nét. Theo tài liệu điều tra, từ tháng 3/2025, các đối tượng đã bàn bạc, chuẩn bị công cụ, phương tiện, tuyển người để tổ chức khai thác quặng trái phép. Đến giữa tháng 7/2025, các đối tượng bắt đầu khai thác thì bị lực lượng Công an phát hiện, bắt giữ, thu giữ nhiều máy móc, phương tiện cùng vật liệu nổ công nghiệp dùng để phá đá. Đáng chú ý, hành vi của các đối tượng không chỉ vi phạm quy định về khai thác tài nguyên mà còn liên quan đến tàng trữ, mua bán, sử dụng trái phép vật liệu nổ, hành vi đặc biệt nguy hiểm, tiềm ẩn nguy cơ gây mất an toàn nghiêm trọng.
Tiếp đó, ngày 29/10/2025, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã ra quyết định khởi tố bị can, thi hành lệnh bắt tạm giam đối với Nguyễn Đình Tân và Trần Thị Mùi về hành vi khai thác khoáng sản trái phép và mua bán, sử dụng trái phép vật liệu nổ; đồng thời tiếp tục điều tra mở rộng vụ án đã khởi tố trước đó với nhiều đối tượng liên quan. Quá trình điều tra cho thấy, các đối tượng đã tổ chức khai thác quặng thiếc trái phép trong thời gian dài, sử dụng vật liệu nổ để phá đá, đào hầm, gây nguy cơ sạt lở, mất an toàn lao động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường.
Ở cấp cơ sở, lực lượng Công an xã đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong công tác phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa. Ngày 11/3/2026, trong quá trình tuần tra bảo đảm an ninh, trật tự phục vụ cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp, Công an xã Đường Hồng đã kịp thời phát hiện, ngăn chặn nhóm đối tượng có ý định khai thác vàng trái phép ngay từ giai đoạn chuẩn bị. Lực lượng chức năng phát hiện các đối tượng đang tập kết công cụ như xà beng, cuốc, xẻng để chuẩn bị lên khu vực rừng của một hộ dân nhằm thăm dò, khai thác vàng. Công an xã đã lập biên bản làm việc, yêu cầu các đối tượng chấm dứt hành vi và rời khỏi địa bàn, không để phát sinh vi phạm.
Công an xã Hồng Thái đã chủ động phối hợp với Kiểm lâm địa bàn, Ban Quản lý rừng đặc dụng tổ chức các đợt tuần tra, kiểm soát tại khu vực rừng Nặm Pàn, thôn Phia Chang, nơi tiềm ẩn nguy cơ xảy ra hoạt động khai thác trái phép. Qua kiểm tra thực tế chưa phát hiện vi phạm, song việc duy trì tuần tra thường xuyên đã góp phần quan trọng trong việc răn đe, phòng ngừa từ sớm, bảo vệ tài nguyên rừng và khoáng sản, giữ gìn môi trường sinh thái và bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương.
Một trong những giải pháp mang lại hiệu quả thiết thực trong thời gian qua là việc tăng cường cơ chế phối hợp giữa lực lượng Công an, đặc biệt là Công an cấp cơ sở với các ngành chức năng như Kiểm lâm, tài nguyên môi trường và chính quyền địa phương trong công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản. Trên cơ sở bám sát địa bàn, lực lượng Công an xã đã chủ động tham mưu, tổ chức các đợt tuần tra liên ngành tại các khu vực trọng điểm, kịp thời phát hiện, ngăn chặn từ sớm các hành vi vi phạm, không để hình thành “điểm nóng”. Song song với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đẩy mạnh với nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với từng địa bàn, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Đặc biệt, phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc tiếp tục được củng cố, phát huy hiệu quả, qua đó huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong việc tham gia phát hiện, tố giác, đấu tranh với các hành vi khai thác khoáng sản trái phép. Nhiều nguồn tin có giá trị từ quần chúng Nhân dân đã giúp lực lượng chức năng kịp thời vào cuộc xử lý, góp phần giữ vững an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.
Phân tích nguyên nhân cho thấy, tình trạng khai thác khoáng sản trái phép xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết là do lợi nhuận lớn từ hoạt động khai thác tài nguyên, nhất là vàng sa khoáng và quặng kim loại, khiến các đối tượng bất chấp pháp luật để trục lợi. Bên cạnh đó, địa hình rừng núi phức tạp, nhiều khu vực xa khu dân cư, giao thông khó khăn tạo điều kiện cho các đối tượng hoạt động lén lút. Một bộ phận người dân nhận thức pháp luật còn hạn chế, dễ bị lôi kéo, tiếp tay cho các hành vi vi phạm, thậm chí cho thuê đất, cho mượn địa điểm để khai thác trái phép. Ngoài ra, ở một số thời điểm, công tác quản lý có nơi, có lúc chưa thật sự chặt chẽ, tạo kẽ hở để các đối tượng lợi dụng.
Trước thực trạng đó, lực lượng Công an các cấp đã chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả. Công tác nắm tình hình được tăng cường, chú trọng phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm ngay từ cơ sở. Các kế hoạch tuần tra, kiểm soát được triển khai thường xuyên tại các khu vực trọng điểm, kết hợp kiểm tra đột xuất nhằm kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm. Đồng thời, các đơn vị nghiệp vụ đã tập trung đấu tranh, triệt phá các đường dây khai thác khoáng sản trái phép, xử lý nghiêm các đối tượng cầm đầu, tổ chức.
Theo quy định của pháp luật hiện hành, hành vi khai thác khoáng sản trái phép sẽ bị xử lý nghiêm tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Về xử phạt hành chính, các cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị phạt tiền lên đến hàng trăm triệu đồng, bị tịch thu phương tiện, buộc khôi phục lại hiện trạng môi trường. Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), với mức phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm; trường hợp phạm tội có tổ chức, gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị phạt tù đến 7 năm. Đối với các hành vi liên quan đến tàng trữ, mua bán, sử dụng trái phép vật liệu nổ, mức xử lý còn nghiêm khắc hơn theo quy định của pháp luật.
Thực tiễn cho thấy, mọi hành vi khai thác khoáng sản trái phép đều tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng, không chỉ làm thất thoát tài nguyên quốc gia mà còn gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và đời sống của Nhân dân, thậm chí đe dọa trực tiếp đến an toàn tính mạng con người. Do đó, mỗi người dân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tuyệt đối không tham gia, không tiếp tay cho các hoạt động khai thác trái phép dưới bất kỳ hình thức nào; đồng thời tích cực phối hợp, cung cấp thông tin, tố giác các hành vi vi phạm đến cơ quan chức năng.
Với sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng Công an cùng các cấp, các ngành và sự đồng thuận, ủng hộ của Nhân dân, công tác phòng ngừa, đấu tranh với hoạt động khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang sẽ tiếp tục đạt được những kết quả tích cực, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giữ vững an ninh, trật tự, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.
Lý Lan
